Katalog składników zaliczanych do WNiP
W obrocie gospodarczym przedsiębiorstwa nabywają różnorodne prawa, które wspierają ich rozwój i bieżące operacje. Do najpopularniejszych przykładów wartości niematerialnych i prawnych należą autorskie prawa majątkowe, w tym te dotyczące oprogramowania komputerowego i kodów źródłowych. Firmy często korzystają także z licencji oraz koncesji umożliwiających prowadzenie specyficznej działalności. Ważną grupę stanowią prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych oraz wzorów użytkowych i zdobniczych. W bilansie uwzględnia się również know-how (czyli udokumentowaną wiedzę z dziedziny przemysłowej, handlowej, naukowej lub organizacyjnej), dodatnią wartość firmy (tzw. goodwill) powstałą przy przejęciu innego przedsiębiorstwa oraz koszty zakończonych prac rozwojowych.
Kryteria uznania składnika za wartość niematerialną i prawną
Aby niefizyczny element majątku, stanowiący kapitał intelektualny firmy, mógł zostać ujęty w ewidencji jako WNiP, musi spełniać określone warunki wynikające z prawa bilansowego i podatkowego:
- Forma nabycia: Składnik musi zostać nabyty od innego podmiotu (co do zasady nie może być wytworzony we własnym zakresie).
- Okres użytkowania: Przewidywany czas wykorzystania w działalności gospodarczej musi być dłuższy niż rok.
- Przeznaczenie: Składnik musi nadawać się do gospodarczego wykorzystania i być przeznaczony na wewnętrzne potrzeby jednostki.
- Korzyści ekonomiczne: Jego wykorzystanie powinno przynosić przedsiębiorstwu wymierne korzyści finansowe.
Zasady rozliczania i odpisy amortyzacyjne
Wartości niematerialne i prawne wymagają systematycznego prowadzenia ewidencji. Podobnie jak w przypadku środków trwałych, koszt ich nabycia nie jest księgowany jednorazowo w momencie zakupu, lecz jest rozkładany w czasie i stopniowo zaliczany do kosztów uzyskania przychodu poprzez proces amortyzacji.
Przepisy precyzyjnie określają minimalne ramy czasowe dla tego procesu. W przypadku autorskich praw majątkowych oraz licencji na programy komputerowe, okres amortyzacji nie może być krótszy niż 24 miesiące.
Uproszczona amortyzacja przy niskiej wartości
Istnieje istotne ułatwienie dla przedsiębiorców, które zależy od ceny zakupu danego prawa. Jeśli wartość początkowa nabytej wartości niematerialnej i prawnej nie przekracza 10 000 zł, firma ma prawo dokonać jednorazowego odpisu amortyzacyjnego. W takiej sytuacji cały koszt zakupu jest zaliczany do kosztów uzyskania przychodu w miesiącu oddania składnika do używania albo w miesiącu następnym.